İntihal, başkasının sözcüklerini, fikirlerini, verilerini ya da kurgusunu kaynağını belirtmeden kendinize aitmiş gibi sunmaktır. Metni kelimesi kelimesine kopyalamak, patchwriting (kaynaktaki bir cümlede birkaç sözcüğü değiştirmek), kaynak göstermeden yeniden ifade etmek ve birçok kurumun kurallarına göre kendi önceki çalışmanızı belirtmeden yeniden kullanmak da buna girer. Tırnak işareti ve kaynakla alıntı yapmak ya da bir fikri gerçekten kendi sözcüklerinizle yeniden ifade edip nereden geldiğini belirtmek ise intihal değildir.
- Önemli olan kaynak göstermektir: kopyalanan sözcüklere tırnak işareti ve kaynak, ödünç alınan fikirlere kaynak gerekir.
- Başkasının cümlesinde birkaç sözcüğü değiştirmek (patchwriting), kaynak gösterilse bile intihaldir, çünkü ifade hâlâ onlara aittir.
- Yaygın bilinen tarihler ve olgular gibi genel kültür bilgisi için kaynak gerekmez; belirli bulgular, rakamlar ve savlar için gerekir.
- Yapay zekânın yazdığı metne ilişkin kurallar okullara, dergilere ve işverenlere göre değişir; bu yüzden size uygulanan politikaya bakın.
- Benzerlik yüzdesi eşleşen metni ölçer, suçu değil; neyin neden eşleştiğine bir insanın bakması gerekir.
İntihal gerçekte ne anlama gelir?
Akademik ve yayıncılık alanındaki tanımların çoğu aynı özü paylaşır: başka bir kişinin çalışmasını, okurun makul olarak sizin sanacağı biçimde, belirtmeden kullanmak. "Çalışma" yalnızca cümleleri ve sözcük öbeklerini değil, fikirleri, savları, bulguları, verileri, görselleri ve kodu da kapsar.
Kasıt aranmaz. Birçok olay özensiz not almaktan çıkar: notlara kopyalanan bir bölümün kaynağı unutulur, sonra yazarın kendi özeti olarak bir ödeve yapıştırılır. Kurumlar kazara yapılanlara çoğu zaman daha yumuşak yaklaşır, ama ikisi de sayılır.
İntihal, telif hakkı ihlaliyle aynı şey değildir. Telif hakkı, bir eserin ifadesi üzerindeki yasal bir haktır; intihal ise kaynak gösterme konusunda akademik ve etik bir kuraldır. Kamu malı bir metni intihal edebilirsiniz; yazarın adını anarak da telif hakkını ihlal edebilirsiniz, örneğin bir makalenin tamamını izinsiz yeniden yayımlayarak.
Başlıca intihal türleri
| Tür | Nasıl görünür? | Nasıl kaçınılır? |
|---|---|---|
| Doğrudan kopyalama | Cümleler ya da paragraflar tırnak işareti veya kaynak olmadan kelimesi kelimesine kopyalanır. | Kopyalanan sözcükleri tırnak içine alın ve kaynağı belirtin; ya da fikri kendi sözcüklerinizle yeniden yazıp kaynak gösterin. |
| Mozaik intihal (patchwriting) | Kaynak cümleler aynı sırada ve yapıda tutulur; bazı sözcükler eş anlamlılarıyla değiştirilir ya da öbekler yer değiştirir. | Kaynağı kapatın, anladığınız kadarıyla yazın, sonra karşılaştırın ve kaynak gösterin. |
| Kaynak vermeden yeniden ifade etme | Başkasının fikri, savı ya da bulgusu gerçekten yeni sözcüklerle anlatılır, ama kaynak gösterilmez. | Sözcüklerin hiçbiri onlara ait olmasa bile, fikrini kullandığınız her kaynağı belirtin. |
| Kendi kendine intihal | Daha önce başka bir yerde sunduğunuz ya da yayımladığınız çalışmayı belirtmeden veya izin almadan yeniden sunmak ya da yayımlamak. | Yeniden kullanmadan önce sorun, önceki çalışmanızı kaynak gösterin ve mükerrer yayın kurallarına uyun. |
| Belirtilmeyen dış yardım | Kurallar bildirim gerektirdiği hâlde, başka bir kişinin ya da yapay zekâ aracının yazdığı metnin tamamen size ait gibi sunulması. | Geçerli politikayı okuyun ve yardımı gerektiği şekilde bildirin. |
Kendi kendine intihal
Kendi sözcüklerinizi yeniden kullanmak zararsız gibi gelebilir, ama okura, öğretmene ya da editöre çalışmanın yeni olduğu söylenir, oysa değildir. Başka bir dersteki bir ödevi yeniden teslim etmek, iki öğretim üyesi de kabul etmedikçe genellikle kuralları ihlal eder. Araştırmada mükerrer yayın tek bir sonucu iki sonuç gibi gösterebilir ve önceki bir makalenin telif hakkı yayıncısına ait olabilir. Önceki çalışmanızı kaynak göstermek ve yalnızca gerekeni, örneğin standart bir yöntem açıklamasını yeniden kullanmak olağan çözümdür, ama dergilerin neyi kabul ettiği değişir.
Fikirler, ifade ve genel kültür bilgisi
Yalnızca sözcüklere değil, fikirlere de kaynak gösterilmelidir. Belirli bir sav, yorum ya da sonuç bir kaynaktan geldiyse, ne kadar baştan yazmış olursanız olun kaynağını belirtin.
Genel kültür bilgisi için kaynak gerekmez. Yaygın bilinen, doğrulanması kolay ve tartışmasız olgular, İkinci Dünya Savaşı'nın 1945'te bittiği ya da Paris'in Fransa'nın başkenti olduğu gibi, kaynak gösterilmeden yazılabilir. Neyin bu kapsamda sayıldığı okur kitlesine bağlıdır: her ekonomistin bildiği bir olgu için genel okurlara yönelik metinde yine de kaynak gerekebilir. Belirli rakamlar, yeni bulgular ve makul ölçüde tartışmalı her şey için kaynak gösterilmelidir. Emin değilseniz kaynak gösterin.
Doğru alıntı yapma, yeniden ifade etme ve kaynak gösterme
Aşağıdaki bölüm bu rehber için yazıldı ve kaynak gösterme biçimini göstermek için kurgusal bir kaynağa, "Lee (2021)", atfedildi.
Özgün metin
Sokaklarına ağaç dikilen şehirler, yer seviyesinde çoğu zaman daha düşük yaz sıcaklıkları görür; çünkü ağaç örtüsü doğrudan güneş ışığını keser ve yapraklardan buharlaşan su çevredeki havayı serinletir. Etki, binaların ve kaplamaların en çok ısı emdiği yoğun mahallelerde en güçlüdür.
Patchwriting ile yazılmış sürüm (intihal)
Yolları boyunca ağaç koyan şehirler, sokak seviyesinde sık sık düşük yaz sıcaklıkları yaşar; çünkü ağaç örtüsü doğrudan güneş ışığını durdurur ve yapraklardan buharlaşan su yakındaki havayı serinletir. Etki, binaların ve kaldırımların en çok ısıyı çektiği kalabalık bölgelerde en fazladır (Lee, 2021).
Bunda kaynak gösterilmiştir, ama yine de intihaldir: yapı, fikirlerin sırası ve ifadenin büyük bölümü Lee'ye aittir, yalnızca tek tek sözcükler değiştirilmiştir.
Kaynak gösterilmiş kabul edilebilir yeniden ifade
Sokak ağaçları, kent mahallelerini yazın gözle görülür biçimde serinletebilir. Gölgeleri güneş ışığını zeminden uzak tutar, yapraklarından saldıkları nem ise hava sıcaklığını düşürür; en büyük yarar, ısı emen yüzeylerle dolu sık yapılaşmış bölgelerde görülür (Lee, 2021).
Fikrin kaynağı belirtilmiştir ve cümleler yenidir: yapı, vurgu ve sözcük dağarcığı farklıdır.
Doğrudan alıntı
Lee (2021), serinletme etkisinin "binaların ve kaplamaların en çok ısı emdiği yoğun mahallelerde en güçlü" olduğunu belirtir.
Tam ifade önemliyse, örneğin bir tanım ya da çözümlemek istediğiniz bir iddia söz konusuysa alıntı yapın ve alıntıları kısa tutun.
Güvenilir bir yeniden ifade yöntemi
- Bölümü, başka birine anlatabilecek kadar iyi anlayana dek okuyun.
- Kaynağı kapatın ya da gizleyin.
- Fikri, doğal olarak söyleyeceğiniz biçimde, kendi cümle yapınızla ezberden yazın.
- Yazdığınızı özgün metinle karşılaştırın. Tüm öbekler ya da aynı cümle kalıbı korunduysa yeniden yazın ya da alıntıya geçin.
- Kaynağı dersinizin ya da yayıncınızın istediği biçimde, örneğin APA, MLA, Chicago, Harvard ya da numaralı bir biçimde ekleyin.
Yapay zekâ metni ve bildirim
Bir sohbet botunun ürettiği metin, klasik intihalden farklı bir soru doğurur. Hiçbir insan yazarın sözcükleri alınmamıştır, ama bunu tamamen kendinize ait gibi sunmak, işi kimin yaptığı konusunda yine de yanıltıcı olabilir. Yapay zekâ araçları eğitim verilerindeki ifadeleri de yeniden üretebilir ve olmayan kaynaklar uydurabilir; bu da sıradan intihal ve kaynak gösterme sorunlarını beraberinde getirir.
Tek bir kural yoktur. Üniversiteler, dersler, dergiler, yayıncılar ve işverenler farklı politikalar benimsemiştir: kesin yasaktan bildirimle izin verilmesine, dil bilgisi denetimi gibi belirli işlerde kullanıma izin verilmesine kadar. Bazıları aracı belirtmenizi ve nasıl kullandığınızı anlatmanızı ister. Gerçekten size uygulanan politikayı okuyun; belirsizse yazılı olarak sorun.
Başkasının çalışmasını değerlendiriyorsanız, yapay zekâ dedektörlerinin bir metnin makine yazısına ne kadar benzediğini tahmin ettiğini, bunun kanıt olmadığını unutmayın. Yapay Zekâ Dedektörü aracımız, RAID kıyaslamasında eğitilmiş açık bir RoBERTa modelini sınırda kalan puanlar için ikinci bir modelle birlikte tarayıcıda çalıştırır ve her dedektör gibi yanılabilir. Sonucunu tek başına kanıt olarak değil, bir görüşme yapmak için gerekçe olarak kullanın.
İntihal denetleyicileri nasıl çalışır?
Bir intihal denetleyicisi yazarlığı anlamaz. Başka belgelerdeki metinle eşleşen ya da ona çok benzeyen metni bulur; araçlar esas olarak neyle karşılaştırdıklarında ve "benzer"i nasıl tanımladıklarında ayrışır.
Neyle karşılaştırırlar?
- Web ve veritabanı araması. Ticari hizmetler, gönderilen metni dizine eklenmiş web sayfalarıyla, lisanslı makale ve kitaplarla ve bazı hizmetlerde daha önce gönderilmiş öğrenci ödevleriyle karşılaştırır. Bu, bilmediğiniz kaynakları bulur, ama yalnızca dizinde varlarsa.
- Sizin verdiğiniz kaynaklar. Diğer araçlar metninizi yalnızca onlara verdiğiniz belgelerle karşılaştırır; bu, aday kaynakları bildiğinizde, örneğin bir ödevin okuma listesi ya da kendi notlarınızdaki kaynaklar söz konusu olduğunda yararlıdır.
Shingling ve parmak izleri
Kopyalanan bölümleri hızla bulmak için denetleyiciler metni shingle ya da n-gram denen, üst üste binen sözcük dizilerine böler. "street trees cool city air" cümlesi 3 sözcüklük "street trees cool", "trees cool city" ve "cool city air" shingle'larını üretir. Her shingle normalleştirilir (küçük harf, noktalamasız) ve bir karma (hash) işleviyle bir sayıya çevrilir; bu karmaların bir alt kümesi belgenin parmak izi olur. Schleimer, Wilkerson ve Aiken'in 2003'te anlattığı winnowing, bunları seçmenin bilinen bir yoludur. Çok sayıda parmak izi karması paylaşan belgeler, birbirinin aynı sözcük dizilerini paylaşır.
Yeniden ifade için anlamsal benzerlik
Birebir shingle'lar patchwriting'i yakalayamaz, çünkü eş anlamlı sözcük değiştirmek sözcük dizilerini bozar. Yeni denetleyiciler ayrıca her cümleyi, anlamını temsil eden ve bir dil modelinin ürettiği bir sayı listesine, yani cümle gömmesine (sentence embedding) dönüştürür. Anlamları benzer cümleler, az sözcük paylaşsalar bile, kosinüs benzerliğiyle ölçüldüğünde birbirine yakın düşer. Bu, yeniden yazılmış bölümleri yakalar ama aynı noktayı bağımsız olarak savunan cümleleri de işaretler; bu yüzden sonuçları daha fazla insan yargısı gerektirir.
İntihal Denetleyici aracımız, yapıştırdığınız kaynaklara karşı iki yaklaşımı birleştirir: art arda beş ya da daha fazla sözcüğün birebir eşleşmelerini vurgular ve olası yeniden ifadeleri işaretlemek için cümle gömmelerini kullanır. Web'de arama yapmaz ve karşılaştırma tarayıcınızda çalışır.
Benzerlik yüzdesi ne anlama gelir?
Bir intihal raporundaki ana sayı, metninizin karşılaştırma kümesindeki bir şeyle eşleşen oranıdır. Bu bir örtüşme ölçüsüdür, intihal tespiti değil.
- Eşleşmeler meşru olabilir. Doğru biçimde alıntılanmış ve kaynak gösterilmiş bölümler, kaynakça, kalıp ifadeler ("sonuçlar şunu düşündürmektedir"), teknik terimler, yasaların ya da kuruluşların adları ve zorunlu bir ödev şablonu eşleşme üretir.
- Düşük bir puan sorunu gizleyebilir. Karşılaştırma kümesinde olmayan bir kaynaktan kopyalamak ya da başka bir dildeki kaynağı çevirmek hiç eşleşme üretmeyebilir. Gerçekten yeni sözcüklerle yazılmış, kaynağı belirtilmemiş fikirler de ortaya çıkmaz.
- Herkesçe kabul edilen bir yüzde yoktur. Önemli olan neyin eşleştiğidir: dağınık birkaç yaygın ifade normaldir; kaynağı gösterilmemiş tek bir kesintisiz paragraf ise uzun bir belgenin küçük bir kısmı olsa bile sorundur.
- Ayarlar sayıyı değiştirir. Alıntıları, kaynakçayı ya da kısa eşleşmeleri dışarıda bırakmak puanı büyük ölçüde oynatabilir.
Teslim etmeden önce kendi çalışmanızı nasıl kontrol edersiniz?
- Her alıntının tırnak işareti ve kaynağı olduğundan, ödünç alınan her fikrin kaynağının gösterildiğinden emin olun.
- Yeniden ifadelerinizi kaynakla yan yana karşılaştırın; cümle kalıbını izleyenleri yeniden yazın.
- Taslağı ana kaynaklarınızla bir intihal denetleyicisinden geçirin ve yalnızca yüzdeyi değil, vurgulanan her bölümü okuyun.
- Her kaynağın var olduğunu ve iddia ettiğiniz şeyi söylediğini, özellikle bir yapay zekâ aracı işin içindeyse, kontrol edin.
- Kurallarınız gerektiriyorsa yapay zekâ yardımını ya da yeniden kullanılan önceki çalışmayı bildirin.
Sıkça sorulan sorular
Yeniden ifade etmek intihal midir?
Sözcükler ve yapı gerçekten size aitse ve fikrin kaynağını gösteriyorsanız, yeniden ifade etmek intihal değildir. Kaynağı belirtmezseniz ya da "yeniden ifadeniz" birkaç sözcük değişmiş hâlde özgün metnin yapısını ve ifadesinin çoğunu koruyorsa intihale dönüşür.
Art arda kaç sözcük intihal sayılır?
Resmî bir sayı yoktur. Denetleyiciler neyi vurgulayacaklarına karar vermek için art arda beş ya da daha fazla eşleşen sözcük gibi eşikler kullanır, ama intihal, ayırt edici ifadenin ya da fikirlerin kaynak gösterilmeden kullanılıp kullanılmadığıyla ilgilidir. Tek bir ayırt edici ifade tırnak işareti gerektirebilirken, uzun bir yaygın ifade gerektirmeyebilir.
ChatGPT kullandığım için intihalle suçlanabilir miyim?
Tabi olduğunuz kurallara bağlıdır. Bazı kurumlar bildirilmeyen yapay zekâ kullanımını suiistimal sayar; bazıları bildirimle ya da sınırlı işler için izin verir. Size uygulanan politikayı okuyun.
Hangi benzerlik puanı kabul edilebilir?
Hiçbir puan kendiliğinden kabul edilebilir ya da edilemez değildir. İncelemeciler neyin eşleştiğine bakar. Kaynak gösterilmiş alıntılardan ve kaynakçadan oluşan daha yüksek bir puan gayet sorunsuz olabilir; kopyalanmış, kaynağı gösterilmemiş tek bir paragraf içeren düşük bir puan ise değildir.